ⓘ Wolnej encyklopedii. Czy wiesz? strona 385

Tampere

Tampere szw. Tammerfors – miasto w południowo-zachodniej Finlandii leżące na przesmyku między jeziorami Näsijärvi i Pyhäjärvi w regionie Pirkanmaa. Jeden z największych ośrodków przemysłowych w kraju, przez co bywa nazywane "Manchesterem Finlandi ...

Lier (Belgia)

Lier – miasto w Belgii, w prowincji Antwerpia. Miasto jest ważnym ośrodkiem turystycznym. Jego patronem jest św. Gummarus, misjonarz, który ok. 760 r. założył miasto. W 1496 roku Lier było miejscem ślubu Filipa I Pięknego, syna cesarza Maksymilia ...

Gliese 581 c

Gliese 581 c – planeta pozasłoneczna typu superziemia orbitująca wokół czerwonego karła Gliese 581. Uważa się, że planeta znajduje się w takiej odległości od gwiazdy, że temperatura powierzchni planety pozwala na istnienie wody w stanie ciekłym, ...

Mikrosoczewkowanie grawitacyjne

Mikrosoczewkowanie grawitacyjne – szczególny przypadek zjawiska soczewkowania grawitacyjnego, w którym obiekty soczewkujące mają masę rzędu masy Słońca. Aby mikrosoczewkowanie grawitacyjne miało miejsce, na jednej linii muszą znaleźć się odległe ...

Planeta X

Planeta X – hipotetyczna dziewiąta planeta w Układzie Słonecznym, znajdująca się dalej od Słońca niż Neptun. W przeszłości istnienie takiej planety postulowano na podstawie nieprawidłowo wyliczonej perturbacji orbity Neptuna, co jednak doprowadzi ...

Arianna Gleason

Arianna E. Gleason – amerykańska astronom-amator, fizyk specjalizująca się w fizyce minerałów i badaniach pod wysokim ciśnieniem. Jako studentka geofizyki i nauk planetarnych na Uniwersytecie Arizony, w ramach współpracy z programem Spacewatch od ...

La Hougue Bie

La Hougue Bie – neolityczny grobowiec korytarzowy położony w parafii Grouville na wyspie Jersey. Przykryty wielkim kurhanem o wysokości 12 m grobowiec został wzniesiony między 4000 a 3500 lat p.n.e. Od strony południowo-wschodniej znajduje się we ...

Obserwatorium Narodowe w Atenach

Obserwatorium zostało założone w 1842 roku i było pierwszą instytucją badawczą utworzoną w Grecji po odzyskaniu niepodległości od Imperium Osmańskiego. Budowę obserwatorium sfinansował grecki przedsiębiorca, bankier i dobroczyńca Georgios Sinas. ...

Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego – jednostka dydaktyczno-naukowa należąca do struktur Wydziału Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Dzieli się na 2 zakłady, pracownie naukową, obserwatorium astronomiczne i bibliotekę i ...

Zaćmienie Słońca

Zaćmienie Słońca – zjawisko astronomiczne powstające, gdy Księżyc znajdzie się pomiędzy Słońcem a Ziemią i tym samym przysłoni światło słoneczne. Obecnie Księżyc jest tyle samo od Słońca mniejszy, ile razy jest bliżej Ziemi. Sprawia to, że jego k ...

Neutrino

Neutrino – cząstka elementarna należąca do leptonów. Jest fermionem o spinie równym ½ i zerowym ładunku elektrycznym. Neutrina są cząstkami podstawowymi w modelu standardowym. Doświadczenia przeprowadzone w ostatnich latach wskazują, że neutrina ...

Gęstość krytyczna (kosmologia)

Gęstość krytyczna – taka średnia gęstość materii nierelatywistycznej, jaką miałby Wszechświat o zerowej krzywiźnie i płaskiej geometrii przestrzeni. Jej wartość liczbowa wynosi ρ k r = 3 H 0 2 8 π G = 1, 88 ⋅ 10 − 26 h 2 k g / m 3, {\displaystyle ...

Arrakis (Diuna)

Arrakis – nieformalnie Diuna, później także Rakis – fikcyjna pustynna planeta w uniwersum Diuny stworzonym przez Franka Herberta, trzeci glob układu planetarnego gwiazdy Kanopus. Planetę zamieszkują Fremeni, lud doskonałych wojowników przybyłych ...

Liberatus

Liberatus – łaciński pisarz, diakon z Kartaginy. Wszedł w skład delegacji Rzymu w tzw. sprawie Trzech Dzieł, wysłanej do Konstantynopola w latach 534-535. Przeciwnik papieża Wigiliusza.

Asz-Szanfara

Asz-Szanfara – poeta arabski, żyjący w VI wieku. Wygnany z plemienia, należał do tzw. "poetów-wagabundów". Autor kasydy "Lamijat al-Arab", która została przetłumaczona na wiele języków. W literaturze polskiej znana w przekładzie Spitznagela oraz ...

Sobór konstantynopolitański I

Sobór w Konstantynopolu I – sobór powszechny zwołany przez cesarza Teodozjusza I Wielkiego w 381 roku w Konstantynopolu. Sobór ten rozwiązać miał przede wszystkim problem teologiczny herezji pneumatomachów, polegającej na uznawaniu Ducha Świętego ...

Saint-Germain-des-Prés (Paryż)

Saint-Germain-des-Prés – historyczna dzielnica Paryża, jednocześnie najstarszy zamieszkany rejon lewobrzeżnego Paryża. Obecnie część 6. dzielnicy. Początkowo teren ten był w posiadaniu opactwa benedyktyńskiego Saint-Germain-des-Prés. W połowie XV ...

Teodor z Rhaithu

Teodor z Rhaithu – wczesnośredniowieczny pisarz, mnich i biskup. Członek wspólnoty monastycznej w Raithu na półwyspie Synaj. Autor dzieła Proparaskeue. Składa się ono z dwóch części. W pierwszej omówionych jest osiem herezji, a druga zawiera filo ...

Machów (Tarnobrzeg)

Machów – dzielnica Tarnobrzega, do 1976 r. wieś. Osada istniała w tym miejscu już w VI-VIII wieku. Na terenie Machowa znajdowały się największe na świecie złoża siarki, które eksploatowane były metodą odkrywkową. Machów leży w podstrefie Tarnobrz ...

Western (literatura)

Western – gatunek literacki, obejmujący utwory awanturniczo-przygodowe, których akcja toczy się na zachodnim pograniczu dawnych Stanów Zjednoczonych, czyli tak zwanym Dzikim Zachodzie, w drugiej połowie XIX wieku. Literatura typu western zwykle m ...

Władysław Zawistowski (pisarz)

Władysław Zawistowski – polski poeta, dramaturg, krytyk literacki i teatralny, tłumacz, wydawca, wykładowca creative writing na Uniwersytecie Gdańskim, pracownik administracji kultury.

533

15 grudnia – wojska bizantyjskie pokonały Wandalów w bitwie pod Trikamarum. 13 września – wojna Cesarstwa Bizantyńskiego z Wandalami: siły Bizancjum odniosły zwycięstwo w bitwie pod Ad Decimum. Synod w Orleanie, na którym ustalono, że kobiety nie ...

Rosienie

Rosienie – miasto na Litwie, w okręgu kowieńskim, siedziba rejonu rosieńskiego. Rosienie leżą nad rzeką Hosienką, 76 km na północny zachód od Kowna. Miejsce obrad sejmików ziemskich Księstwa Żmudzkiego od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku.

Perejasław

Perejasław – miasto rejonowe na Ukrainie, niedaleko Kijowa, nad rzeką Trubiż, 27 tys. mieszkańców, liczne zabytki cerkiewne i cytadela.

Pomnik Mikołaja Kopernika w Warszawie

Pomnik Mikołaja Kopernika w Warszawie – pomnik dłuta duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena znajdujący się przed Pałacem Staszica. Posąg z brązu przedstawia siedzącego Mikołaja Kopernika z cyrklem w prawej dłoni i sferą armilarną w lewej dłoni ...

Śródmiejskie ulice i place w Olsztynie

Śródmiejskie ulice i place w Olsztynie - alfabetyczny opis ulic i placów Śródmieścia Olsztyna. Do 1945 roku wszystkie nazwy w mieście były w języku niemieckim.

Leeds

Leeds – miasto w północnej Anglii, w hrabstwie West Yorkshire. Miasto położone jest u podnóża Gór Pennińskich, nad rzeką Aire. Leeds jest częścią zespołu miejskiego City of Leeds. Według danych z 2006 w samym mieście zamieszkuje 457.9 tys. osób, ...

Auksencjusz z Durostorum

Auksencjusz z Durostorum – arianin, uczeń Wulfili. W 380 roku, po ukazaniu się edyktu cesarza Teodozjusza opuścił Durostorum w Mezji, gdzie pełnił posługę biskupa. Dzięki protekcji cesarzowej Justyny około 382 roku został przywódcą arian w Mediol ...

Instancjusz

Instancjusz – biskup, zwolennik Pryscyliana. Prawdopodobnie jest autorem pisma pod tytułem Księga o wierze i apokryfach, która mogła być przedstawiona na synodzie zwołanym przeciw Pryscylianowi w 380 roku w Saragossie. Po potępieniu Pryscyliana I ...

Chinon (Indre i Loara)

Chinon – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Indre i Loara oraz krainie historyczno-geograficznej Turenia. Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 8627 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 221 osób/km² wśr ...

Ambrozjaster

Ambrozjaster – imię anonimowego autora, który w drugiej połowie czwartego stulecia za pontyfikatu Damazego I napisał Komentarze do Listów apostoła Pawła. W większości manuskryptów dzieło to przypisywane jest Ambrożemu lub Hilaremu. W niektórych m ...

Korfu

Korfu, starożytna Kerkyra – górzysta wyspa w Grecji, w północnej części Morza Jońskiego u wybrzeży Albanii. Łącznie z kilkoma pobliskimi wysepkami tworzy gminę Korfu, w jednostce regionalnej Korfu, w regionie Wyspy Jońskie, w administracji zdecen ...

1375

3 grudnia – książę Wacław II Legnicki został mianowany biskupem lubuskim przez papieża Grzegorza XI. Marszałkiem Królestwa Polskiego zostaje Przedbor z Brzezia. na lata 1375–1378, oraz 1381–1387. 13 lutego – erygowane zostało arcybiskupstwo w Hal ...

Woroneż

Woroneż – miasto obwodowe w Rosji, nad rzeką Woroneż. Znajduje się 486 km na południe od Moskwy, na federalnej magistrali M4 "Don”. Aglomeracja woroneska liczy ponad 1.3 mln mieszkańców, samo miasto 1 stycznia 2014 liczyło 1 014 610 mieszkańców.

Literatura kaszubska

Odrodzenie literatury kaszubskiej nastąpiło po 1990 roku. Obecnie ukazuje się wiele pozycji kaszubskojęzycznych głównie tomiki poezji, a także jako dodatek do miesięcznika Pomerania kwartalnik literacki Stegna. Za najwybitniejszych twórców młodeg ...

Christopher Moore (pisarz)

Christopher Moore – amerykański pisarz. Ojciec Moorea był policjantem, matka sprzedawała sprzęt AGD w domu towarowym. Zaczął pisać w wieku 12 lat i choć od 16 roku życia planował zostać pisarzem, to jego pierwsza powieść ukazała się gdy miał 35 l ...

HD 139664

HD 139664 – Podolbrzym położony w gwiazdozbiorze Wilka przy granicy z Węgielnicą, oddalony od Ziemi o około 57 lat świetlnych. Na niebie umiejscowiony jest dokładnie pomiędzy gwiazdą ε Lup a δ Nor. Gwiazdę tę otacza dysk pyłowy porównywalny do Pa ...

Gwiazdy położone najbliżej Ziemi

Gwiazdy położone najbliżej Ziemi. Lista gwiazd obejmuje wszystkie znane gwiazdy i brązowe karły położone nie dalej niż 5 parseków od Ziemi. Jest to równoważne paralaksie nie mniejszej niż 0.200 sekundy kątowej. Najbliższą Ziemi i jedyną widoczną ...

Czerwony karzeł

Czerwony karzeł – gwiazda ciągu głównego późnego typu widmowego. Gwiazdy te mają masę, rozmiary i jasność mniejsze niż Słońce, a temperatury ich powierzchni są niższe niż 4000 K. Czerwone karły stanowią najliczniejszy typ gwiazd we Wszechświecie, ...

Carolyn Porco

Carolyn C. Porco – amerykańska planetolog, ekspert w dziedzinie pierścieni planet. Jako pierwszy naukowiec opisała zachowanie pierścieni Saturna odkrytych przez sondy Voyager 1 i Voyager 2, które fotografowały i zbierały dane na temat Jowisza, Sa ...

LiHe

Pierwsze próby oszacowania linii emisyjnych 7 Li 4 He zostały opublikowane w latach 70. XX wieku. Na początku lat 90. podczas badania metodami spektroskopowymi wykorzystującymi światło lasera o regulowanej długości fali emitowanego promieniowania ...

Perseusz

Perseusz – w mitologii greckiej heros, syn królewny Danae i Zeusa, mąż Andromedy. Przodek Amfitriona, Alkmeny, Heraklesa, Eurysteusza. Pogromca Meduzy, tytana Atlasa, króla Serifos Polidektesa i nieświadomie własnego dziadka Akrizjosa. Założyciel ...

Liang Lingzan

Liang Lingzan – chiński wynalazca i astronom z czasów dynastii Tang. Piastował niskie stanowisko urzędnicze w stolicy cesarstwa, Chang’anie. Uznawany jest za wynalazcę pierwszego mechanizmu zegarowego, w postaci zegara wodnego. Wynalazek ten skon ...

Teologia Augustyna z Hippony

Teologia Augustyna z Hippony – refleksja teologiczna biskupa Hippony, Ojca Kościoła łacińskiego z przełomu IV i V wieku. Nauczanie biskupa Augustyna na temat grzechu pierworodnego i darmowego charakteru zbawienia prostujące błędy pelagian zyskało ...

Testy doświadczalne ogólnej teorii względności

Testy doświadczalne ogólnej teorii względności mają na celu dostarczenie obserwacyjnych dowodów na rzecz ogólnej teorii względności. Pierwsze trzy testy zaproponowane przez Alberta Einsteina w roku 1915 dotyczyły anomalnej precesji peryhelium Mer ...

San Lazzaro degli Armeni

Nazwa pochodzi od świętego Łazarza, patrona trędowatych, którzy byli wywożeni na wyspę od XII do XVI wieku. Wyspa jest obecnie w posiadaniu na zasadzie dzierżawy wieczystej ormiańskokatolickiego zakonu mechitarystów, który otrzymał ją od Senatu W ...

Tyniecki cmentarz parafialny w Krakowie

Tyniecki cmentarz parafialny – znajduje się przy ul. Benedyktyńskiej, w zachodniej, prawobrzeżnej części Krakowa, w dawnej wsi Tyniec, która jest obecnie osiedlem Dzielnicy VIII Dębniki. Tyniecki parafialny kościół św. Andrzeja otaczał cmentarz. ...

Valladolid

Valladolid – miasto w Hiszpanii, stolica wspólnoty autonomicznej Kastylia i León, dawna siedziba królów, znana z renesansowych zabytków z katedrą na czele.

Anna Bolecka

Ukończyła filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Pracowała jako redaktorka polskiej literatury współczesnej w wydawnictwie "Czytelnik”. Zadebiutowała w 1989 roku powieścią Leć do nieba, poświęconą wyobraźni i tożsamości dziecięcej. Następ ...

Zyta Rudzka

Absolwentka Wydziału Psychologii Akademii Teologii Katolickiej 1991. Jest laureatką Europejskiej Nagrody Radia Deutsche Welle, Nagrody im. Jarosława Iwaszkiewicza, Nagrody im. Stanisława Piętaka. Oparty na jej scenariuszu film Erna Rosenstein. Wi ...